کارگاه نجاری خانگی

چگونه یک کارگاه نجاری خانگی راه اندازی کنیم؟

۲۹ اردیبهشت ۱۳۹۸

راه اندازی کارگاه نجاری خانگی

نجاری همواره از جمله حرفه‌های مورد توجه و جذاب در بین عموم مردم بوده است. کار با چوب، به دلیل ویژگی‌های چوب، رنگ، جنس و بوی آن جذابیت این حرفه را دو چندان نموده است. در دسترس بودن چوب، ماهیت زنده آن و همچنین طبیعت گرم این ماده اولیه موجب شده است تا از آن در صنایع مختلف، از لوازم خانگی گرفته تا ساخت سازه‌های چوبی و سازهای موسیقی به طور گسترده استفاده شود. نجاری که همیشه حرفه‌ای سنتی به حساب می‌آمد، در سال‌های اخیر با توجه به فراگیر شدن استفاده از مواد خام (Rough) به خصوص در لوازم خانگی، مورد توجه بیشتری نیز قرار گرفته و بسیاری از افراد با سنین نه چندان زیاد جذب این حرفه شده و در کارگاه‌های نجاری شخصی مشغول به فعالیت و تولید مصنوعات چوبی در ابعاد و انواع مختلف شده‌اند. بسیاری از افراد حتی در فضای خانگی خود قسمتی را به فعالیت‌های نجاری خود اختصاص داده‌اند. اما برای راه‌اندازی یک کارگاه نجاری خانگی چه نکاتی را باید در نظر قرار داد؟ این سوالی است که ذهن بسیاری از علاقه‌مندان امروزی به این حرفه را به خود جلب کرده است.

کارگاه نجاری خانگی

کارگاه نجاری خانگی

کارگاه نجاری خانگی فضایی است نیمه صنعتی که در مجاورت ناحیه‌ای مسکونی واقع شده است. به طور معمول فضای کارگاه‌های نجاری دارای سقف‌های بلند، پلان‌های باز و نور طبیعی زیاد است. ویژگی‌هایی که به ندرت در کارگاه‌ نجاری خانگی به چشم می‌خورد. نکته اول در ایجاد یک کارگاه نجاری خانگی انتخاب مناسب‌ترین فضا است. این فضا باید به گونه‌ای باشد که علاوه بر دارا بودن نور مناسب و فضای کافی، کمترین آسیب را به محل زندگی و یا در مقیاسی بزرگ‌تر به خانه‌های مجاور وارد آورد. فضای کارگاه به خاطر استفاده از دستگاه‌ها و ماشین‌آلات فضایی پر سر و صدا است؛ بنابراین عامل آلودگی صوتی عاملی است که موجب می‌شود تا کارگاه‌های نجاری خانگی به طبقات پایین‌تر مانند زیرزمین و یا پارکینگ و انبار انتقال داده شوند. در نتیجه، تهویه مناسب، سیستم سرمایش و گرمایش، و همچنین سیرکولاسیون هوای کافی برای فضای کارگاه خانگی یک اولویت به حساب می‌آید.

نکته دیگر، فضاهای دسترسی مناسب است. مواد اولیه در هر کارگاه نجاری را الوارهای حجیم و سنگین چوبی تشکیل می‌دهد. جابجایی الوارهای چوب نیازمند فضای نسبتا زیادی است. اگرچه در کارگاه‌های نجاری به دلیل برخورداری از پلان‌های باز چنین مسئله‌ای چندان به چشم نمی‌آید اما در کارگاه‌های نجاری خانگی باید همواره به این مسئله توجه ویژه داشت. دسترسی به انبارها و زیرزمین‌ها معمولا از طریق راه‌روهای تنگ و باریک امکان‌پذیر است. فضاهای گردش نیز به طبع آن بسیار کوچک خواهد بود. بنابراین در چنین شرایطی انتقال الوارهای چوب به داخل فضای کارگاه با دشواری زیادی همراه خواهد بود.به لحاظ برق‌کشی و تاسیسات الکتریکی نیز فضای کارگاه نجاری خانگی باید تجهیزات لازم و کافی را دارا باشد. برخورداری از خروجی‌ها و پریزهای برق به تعداد کافی و در محل‌های مخصوص و همچنین استفاده از فیوزهای برق جدا از جمله الزامات یک کارگاه نجاری خانگی است.

فضای داخلی کارگاه خانگی

فضای داخلی کارگاه خانگی

از طرف دیگر، به دلیل محدود بودن فضای در نظر گرفته شده برای یک کارگاه نجاری خانگی، نقشه کارگاه و محل قرارگیری دستگاه‌ها نیز از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است. چینش ماشین‌آلات و دستگاه‌ها باید به گونه‌ای باشد تا از فضایی که در اختیار قرار دارد حداکثر استفاده به عمل آید. دستگاه‌های نجاری نیز بسیار متعدد و متنوع هستند و شاید فضای مورد نظر ظرفیت لازم برای قرار دادن تمامی دستگاه‌ها را نداشته باشد. بنابراین می‌بایست با تحقیق و بررسی‌های لازم، دستگاه‌های ضروری‌تر را تهیه نموده و در کارگاه قرار داد. به لحاظ مصرف برق نیز باید توجه داشت که بسیاری از ماشین‌آلات قدرتمند و سنگین نجاری به دلیل سر و صدای بعضا زیاد و همچنین منابع برق مورد نیاز بسیار قوی، در فضای کارگاه‌های خانگی قابل استفاده نیستند. بسیاری از این قبیل ماشین‌آلات سنگین با برق سه‌فاز کار می‌کنند که معمولا در ناحیه‌های صنعتی در دسترس است و با برق مناطق مسکونی که تک‌فاز می‌باشد قابل استفاده نخواهند بود.اگر انبار، زیرزمین یا قسمتی از فضای پارکینگ‌ را به کارگاه نجاری خانگی خود اختصاص داده‌اید لازم است به این مورد نیز توجه نمایید که طبقات پایین‌تر و به طور مشخص فضاهای ذکر شده، جذب رطوبت بالایی دارند. رطوبت و تغییر دما، عواملی هستند که می‌توانند الوارهای چوب را از بین برده و یا حداقل از کیفیت آن بکاهند. به همین جهت فضای اختصاص داده شده به کارگاه نجاری خانگی می‌بایست از حیث رطوبت نیز به درستی عایق‌بندی شود تا از کیفیت الوارهای چوبی کاسته نشده و همچنین قسمت‌های فلزی ابزار، لوازم و ماشین‌آلات نیز دچار خوردگی و یا زنگ زدگی نشود.

اساسی‌ترین وسایل کارگاه نجاری خانگی چیست؟

اساسی‌ترین وسیله‌های کارگاه نجاری خانگی

همان طور که ذکر شد، طیف ابزارها، دستگاه‌ها و ماشین‌آلات مربوط به صنعت چوب بسیار گسترده است. به دلیل تخصصی‌تر شدن شاخه‌های مختلف این صنعت، دستگاه‌های مربوطه نیز تخصصی‌تر و حرفه‌ای‌تر و به طبع آن گران‌تر شده‌اند. برای راه‌اندازی یک کارگاه نجاری خانگی قطعا به تمامی دستگاه‌ها و ابزار نیاز نخواهید داشت. ابتدا باید نوع کار خود را مشخص کنید. در واقع شاخه‌ای از نجاری را که در آن قصد دارید به فعالیت بپردازید –از ساخت میز، صندلی و مبلمان گرفته تا ساخت ادوات موسیقی- نشان‌دهنده نوع دستگاه مورد نیاز شما خواهد بود. اما به عنوان یک اصل کلی برای کارگاه‌های نجاری خانگی، خرید و استفاده از ماشین‌آلات سنگین به هیچ عنوان توصیه نمی‌شود. ماشین‌آلات سنگین به علت قیمت‌های بعضا بسیار بالا برای یک کارگاه نجاری خانگی به هیچ عنوان توجیه اقتصادی نخواهند داشت. از آن گذشته، این ماشین‌آلات گران قیمت، فضای زیادی را اشغال نموده، به سختی قابل جابجایی بوده و همچنین در حین کار سر و صدای بسیار زیادی را تولید می‌کنند که برای کار در یک منطقه مسکونی به هیچ وجه مناسب نیستند. در حقیقت این قبیل ماشین‌آلات کاملا برای فضاهای صنعتی و کارگاه‌های نجاری با هدف تولید انبوه طراحی و ساخته شده‌‌اند. در نتیجه استفاده از دستگاه‌های برقی پرتابل برای یک کارگاه نجاری کوچک خانگی مقرون به صرفه‌تر است. اما چه دستگاه‌هایی در عموم شاخه‌های نجاری کاربردهای بیشتری داشته و اولویت دارند؟ در اینجا به چندین مورد از دستگاه‌ها و ابزار نجاری پرکاربرد در یک کارگاه نجاری خانگی اشاره می‌شود.

  • اره: نخستین مرحله از پرداخت چوب و ساخت مصنوعات چوبی فرآیند برش‌کاری است. فرآیند برش‌کاری یا به روش دستی و با اره‌های دستی انجام می‌گیرد و یا با اره‌های برقی مختلف. اره‌های دستی در ابعاد و اندازه‌های مختلفی وجود دارند. برای کارگاه خود لازم است حداقل دو اره دستی داشته باشید؛ یکی با دندانه‌های ریز و برای برش‌های بسیار دقیق و ظریف و دیگری با دندانه‌های درشت‌تر.
اره نجاری

اره نجاری

اره‌های برقی اما طیف وسیع‌تری را شامل می‌شوند؛ اره فلکه، اره زنجیری، اره دیسکی، اره میزی، اره فارسی‌بر، اره عمود‌بر و … که از بین آن‌ها یک اره میزی که قابلیت فارسی کردن نیز داشته باشد به همراه یک اره عمودبر از اولویت بیشتری برخوردارند. چرا که با اره میزی می‌توان برش‌های راسته (برش‌های طولی و برش‌های عرضی) را انجام داده و برش‌های زاویه‌دار و کج (فارسی) را نیز اجرا نمود. از سوی دیگر با استفاده از اره عمودبر می‌توان برش‌های منحنی را انجام داد. نکته‌ای که در حین کار با اره عمودبر اهمیت دارد آن است که در حین برش –به خصوص برش‌های منحنی- حرکت دادن اره عمودبر در میان قطعه کار موجب بلند شدن تراشه‌های سطحی چوب در محل برش می‌گردد. البته با چسباندن یک چسب کاغذی در محل خط برش می‌توان تا حدی از این امر جلوگیری نمود.

اره‌ برقی نجاری

اره‌ برقی نجاری

  • رنده رومیزی و یا گندگی: استفاده از رنده‌های بزرگ چندکاره کارگاهی در فضای یک کارگاه نجاری خانگی توجیهی ندارد. فضای اشغال شده زیاد و همچنین آلودگی صوتی بسیار بالای این ماشین‌آلات برای کارگاه خانگی به هیچ وجه مناسب نیستند. اما مدل‌های کوچک‌تر و کم سر و صداتر هم در بازار وجود دارد که توصیه می‌شود به منظور تسطیح سطوح چوب و یک‌دست نمودن الوارهای چوب از آن‌ها استفاده نمایید.
رنده رومیزی و یا گندگی

رنده رومیزی و یا گندگی

در صورت عدم تمایل به استفاده از رنده‌های رومیزی می‌توانید از رنده‌های دستی استفاده کنید. رنده‌های دستی در ۷ سایز مختلف وجود دارند. رنده‌های شماره ۳ و ۴ کاربرد بیشتری دارند.

رنده‌ دستی نجاری

رنده‌ دستی نجاری

  • دریل برقی: اتصال دوبل یک از پرکاربردترین اتصالات در میان اتصالات قطعات چوبی است. برای اجرای این اتصالات و سوراخ‌کاری آن به دریل الکتریکی نیاز است. علاوه بر عملیات سوراخ‌کاری در چوب، دریل الکتریکی کاربردهای دیگری نیز دارد؛ با تعویض سری‌های آن می‌توان در باز و بسته نمودن پیچ‌ها و یا سمباده‌کاری نیز استفاده کرد. امروزه دریل‌های شارژی با توجه به قابلیت جابجایی آن به هر نقطه از کارگاه بدون نیاز به برق کاربرد بیشتری نیز پیدا کرده‌اند.

البته در گذشته برای سوراخ‌کاری از دریل‌های دستی استفاده می‌شد که به دلیل صرف انرژی بسیار زیاد برای سوراخ‌کاری امروزه به ندرت مورد استفاده قرار می‌گیرند.

  • اور فرز نجاری: اور فرز دستگاهی بسیار با ارزش در یک کارگاه نجاری به حساب می‌آید. از این دستگاه استفاده‌های متنوعی می‌شود، از سوراخ‌‌کاری گرفته تا ابزار زنی لبه‌های قطعات چوب. در واقع کاربردهای متنوع و وسیع این دستگاه به واسطه بهره‌مندی آن از تیغه‌های بسیار متنوع و مختلف موجود در بازار است.
اور فرز نجاری

اور فرز نجاری

  • کمپرسور هوا، میخ‌کوب، منگنه‌کوب و پیستوله: کمپرسور هوا به تنهایی کاربرد چندانی در نجاری نداشته و شاید بتوان گفت برای پاک کردن وسایل از گرد و خاک حاصل از کار با چوب مورد استفاده قرار می‌گیرند. اما لوازم جانبی مربوط به کمپرسور هوا هستند که به آن قابلیت‌های متنوعی را می‌بخشند. از میخ‌کوب و منگنه‌کوب در کنار کمپرسور هوا برای اتصال قطعات چوب استفاده می‌شود. همچنین با بستن یک پیستوله در انتهای شلنگ کمپرسور هوا می‌توان از آن در پاشش رنگ و اتمام کار استفاده کرد.
کمپرسور هوا، میخ‌کوب، منگنه‌کوب و پیستوله

کمپرسور هوا، میخ‌کوب، منگنه‌کوب و پیستوله

  • پیچ‌دستی: یکی از ابزارهای دستی بسیار پرکاربرد در یک کارگاه نجاری، گیره و پیچ‌دستی است. برای پرس سرد و بستن قطعات چوبی پس از چسب‌کاری از پیچ‌دستی استفاده می‌شود. البته لازم به ذکر است که طیف بسیار گسترده‌ای از گیره‌ها در بازار موجود است و هر یک به طور تخصصی برای کاربردی خاص مورد استفاده قرار می‌گیرد. بسته به نوع شاخه‌ای از نجاری که در کارگاه خانگی خود به آن می‌پردازید، گیره مخصوصی را نیاز خواهید داشت و می‌بایست آن را تهیه کنید. گیره‌های F شکل از کاربرد و عمومیت بیشتری در میان شاخه‌های مختلف نجاری برخوردارند.
پیچ‌دستی

پیچ‌دستی

  • مغار: مغارها برای کنده‌کاری روی سطوح چوب مورد استفاده قرار می‌گیرند. مغارها نیز در انواع و اقسام گوناگونی در بازار موجود هستند. برای عموم کارهای نجاری مغارهای صاف کاربرد بیشتری دارند. مغارهای گرد بیشتر برای منبت‌کاری و مجسمه‌سازی کاربرد دارند.
  • چکش: در بین انواع مختلف چکش‌ها از چکش‌های فلزی برای میخ‌کوبی و از چکش‌های چوبی و لاستیکی برای کنده‌کاری به کمک مغار استفاده می‌شود. دسته چکش‌ها به سبب دوام و مقاومت بیشتر و همچنین وزن کمتر معمولا از جنس چوب ساخته می‌شود.
چکش نجاری

چکش نجاری

  • نشانه اتصال کنشکاف: این ابزار که در کشور ما به سختی یافت می‌شود، در نجاری و به خصوص در اجرای اتصالات کنشکاف و کام و زبانه کاربرد بسیاری دارد. سوزن‌های روی قسمت بالای دسته این ابزار که فاصله آن‌ها نیز قابل تنظیم می‌یاشد، با خط انداختن روی سطح چوب محل و خط برش را تعیین می‌کنند.
نشانه اتصال کنشکاف

نشانه اتصال کنشکاف

  • جعبه ابزار: یک جعبه ابزار کامل عصای دست هر نجاری خواهد بود. برای کارگاه نجاری خانگی خود حتما جعبه ابزاری شامل متر، کولیس، تراز، گونیا، انبردست، پیچ‌گوشتی چهار سو و دو سو در اندازه‌های مختلف، خط کش، کاتر، میخ‌کش، سوراخ‌کن و مداد تدارک ببینید.

لازم به ذکر است که جدا از تمامی ابزار و دستگاه‌های نام برده، می‌بایست حتما مجموعه‌ای از وسایل و لوازم ایمنی شامل عینک ایمنی، دستکش، محافظ گوش و کفش و لباس کارگاهی تهیه نمایید.

راه اندازی کارگاه سیار نجاری

برای راه اندازی یک کارگاه نجاری سیار، به دستگاه‌های قابل حمل نیاز خواهید داشت. در واقع لوازم و ابزارها لازم است تا حد ممکن دارای ابعاد کوچک‌تر و وزن کم‌تر باشند تا قابلیت حمل ساده‌تری را نیز داشته باشند. در یک کارگاه سیار از ماشین‌آلات و دستگاه‌های ثابت مانند رنده و گندگی و یا میز برش نمی‌توانید استفاده کنید و به جای آن باید از رنده دستی و یا رنده برقی و همچنین اره دیسکی به همراه اره عمودبر استفاده نمایید.به طور کلی می‌توان گفت در یک کارگاه نجاری سیار استفاده از ابزارهای دستی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند و در نتیجه تجربه و مهارت به عنوان یک مزیت شناخته خواهد شد.

بورس کارگاه‌ نجاری در تهران

با افزایش جمعیت شهر تهران، کارگاه‌های نجاری به حومه این کلان‌شهر منتقل شده‌اند. کارگاه‌های کوچک نجاری در شهر تهران  هم در نقاط مختلف شهر پراکنده شده‌اند و در برخی مناطق مانند پل چوبی که یکی از محل‌های توزیع چوب در شهر تهران می‌باشد نیز چند کارگاه کوچک نجاری به طور پراکنده یافت می‌شود. عموم کارگاه‌های بزرگ نجاری و واحدهای صنعتی وابسته به چوب در شهر تهران که اکثرا در زمینه تولید انبوه فعالیت می‌کنند در دو ناحیه در شرق و غرب تهران واقع شده‌اند. در شرق تهران، جاجرود چند شهرک صنعتی مانند خرم‌دشت را در اطراف خود جای داده است که عمده فعالیت‌های چوب در آن انجام می‌گیرد. در غرب نیز منطقه احمدآباد مستوفی در شهریار است که چند شهرک صنعتی مانند گلگون، شهرک بهسازان و همچنین شهرک بسیار بزرگ چهار دانگه که اخیرا خود نیز به عنوان یک ناحیه بزرگ صنعتی شناخته می‌شود را در خود جای داده است.

آموزش نجاری مبتدی تا پیشرفته

با توجه به علاقه روزافزون به نجاری در سال‌های اخیر، توجه به آموزش این حرفه قدمت‌دار نیز افزایش یافته است. آموزش نجاری می‌بایست هم به صورت تئوری و هم عملی صورت بگیرد. به عنوان یک کارآموز لازم است در قالب پکیج آموزش نجاری مبانی صنعت چوب، ماهیت چوب و روش‌های ساخت و پرداخت چوب، انواع اتصالات و همچنین اجرای اتصالات را نیز بدانید، ساختار دستگاه‌ها و نحوه کار کردن آن‌ها را شناخته و از خطرات احتمالی کار با دستگاه‌های مختلف آگاه شوید. سپس با گذراندن دوره‌ای عملی زیر نظر یک نجار ماهر و باتجربه، فرآیند نجاری و کار با چوب را در محیطی واقعی و در یک کارگاه نجاری مجهز تجربه کنید. دانستن نحوه کار با چوب و همچنین نحوه کار با لوازم و ابزار و ماشین‌آلات برای شروع کار نجاری که مهارتی عملی است به هیچ عنوان کافی نبوده و حتما لازم است با مشقت‌ها و فنون کار به صورت عملی روبه‌رو شوید. حرفه نجاری جزء رشته‌هایی است که نیازمند دانش، مهارت و تجربه در راستای یکدیگر است.

کارگاه‌ آموزش نجاری در تهران

برای قدم نهادن به حرفه نجاری همانطور که گفته شد بهتر است به صورت تئوریک مبانی و اصول اولیه کار با چوب را فرا بگیرید. به منظور فراگیری مهارت‌های نجاری بهتر است کار خود را از موسسات آموزشی فنی و حرفه‌ای آغاز کنید. اگرچه نجاری در ایران همواره به عنوان حرفه‌ای شناخته شده که به صورت تجربی آموخته می‌شود و رشته‌ای آکادمیک برای آموزش آن در موسسات آموزش عالی تدارک دیده نشده است اما در تهران و در مناطق مختلف مراکز فنی و حرفه‌ای البته به صورت محدود برای آموزش نجاری وجود دارند. حتی برخی از کارگاه‌های خصوصی نجاری هم به برگزاری دوره‌هایی برای آموزش مبانی نجاری و انتقال تجربیات خود به علاقه‌مندان و داوطلبان پرداخته‌اند. برای نمونه کارگاه نجاری حمزه دفاعی که در تهران و در ناحیه صنعتی خرم‌دشت جاجرود قرار دارد در چند دوره به آموزش نجاری پرداخته است. پکیج آموزشی این دوره شامل

  1. شناخت چوب و عوارض طبیعی آن و همچنین عوارض ناشی از خشک شدن چوب
  2. شناخت اصول کار با دستگاه‌های اصلی کارگاه نجاری مانند اره فلکه، رنده، گندگی و فارسی‌بر
  3. مقدمه‌ای بر شناخت اتصالات و تجربه اجرای یکی از اتصالات
  4. شناخت انواع سنباده و روش‌های پرداخت چوب

و همچنین مقدمه‌ای بر شناخت رنگ و تکنیک‌های رنگ‌کاری چوب است.

هر چند دوره‌هایی به این سبک و سیاق به طور پراکنده در تهران و سایر شهرهای بزرگ برگزار می‌شود اما می‌توان گفت خلا یک فضای آموزشی با ظرفیت‌ها و امکانات مناسب مثلا در قالب یک مدرسه نجاری که بخش‌های مختلف این مهارت را به صورت حرفه‌ای آموزش داده و کارورزانی حرفه‌ای را تربیت کند به شدت در این حرفه احساس می‌شود.